Machaqa markana qamañaxa, pachanaka uñtasa uñatasa jakañawa ukhamaraki jichhapachanakaxa aljasiña alasiña chaninakasa chikakiwa qamataxi. Yapuchasiñanakasti jallu wali munapxi, marata maratjamawa wañana jakasitaxi, juyphisa yaqhipa maranakasti sintirakiwa, urasaxa utjkarakisa chhijchhisa ukhama. Mayra maranakasti sintiwa wañantatayna uraqixa ukhamarakiwa sinti jallu puriwisasa pirwanaksa chhaqtayatayna. Ukatxa sapa maratjamawa yänakana chaninakapaxa irxatxi, ukatsti janiwa kikpa irxatkiti achuna chaninakapaxa, ukampixa sarnaqasiñaxa juk’ampi ch’amaxipï sapa maratjama. Ukatakirakwa jaya markanakaru sarañasa utxi, urasaxa qamawisa t’aqa t’aqa ukhamakiwa sarnaqasitaxi, chikataxa chukiyawu, jan ukaxa jaya markanakansa jakasipxi ukhama.

Taqi kasta irnaqawinakampiwa manq’asiñanakasa qulqichasiñanakasa jikxatataxi. Yapumpi uywampiwa sutpacha irnaqasita: ch’uqi yapuchasiña, juyra, qañawa, siwara pitu yapuchasita ukatxa utjarakiwa qullu k’uchunakana ch’uxna achunanaka yapuchasiñanaka. Uywataki yapuchasiñasa utjarakiwa. Taqi kasta yapuchasiwinakasti manq’asiñatakikiwa kawkpawa uka achunaka aljasiñasa utji, jila pachaxa uywakiwa aljasita. Achunakasti imasitarakiwa jathataki jutiri marataki, ukhamawa jakayataski achunakasa sapa mara sarnaqasiñataki.

Ukatxa utjarakiwa uywampi sarnaaqasiña. Jesús de Machaqa marakansti juk’ampisa uywasitawa wakanaka, iwijanaka lichitaki ukhamaraki chichi manq’asiñatakisa, kjaysa San Andrés de Machaqa tuqinxa utjiwa waljpacha qarwanaka, iwijanaka. Utjarakipï pachpa markanakana yaqha uywanaka, juk’itaki uywasita: wallpanaka, khuchhinaka, wank’unakasa ukhama. Uka uywachasiwinakaxa jaya maranixiwa, ukanakampi sarnaqasiri markanakawa ukatxa uraqitjama, umatjamarakixa, yaqhipanixa jach’pachana yaqhipasti jik’pachansa qamasiñawa utji.

Yaqha irnaqawisti utjarakipï aljasiña-alasiña transporte khumnaqañanakampi. Waljpacha markachirinakawa alakipa (aljasiña-alasiña) irnaqawimpi sarnaqapxi, jach’a markanakata alanipxi ukatxa qhathunakaruwa apapxi aljasiñataki taqi chaqa jisk’a markanakaru. Transporte khumnaqawinakasti utjipï apasina yänaka ukhamaraki markachirinaka k’ipnaqasinsa. Aka kasta irnaqawinakasti yanapt’iwa jakawisaru, yaqhipa urasanakaxa sintirakiwa qulqichasiñaru uchasipxi, ch’ama ch’irwsuñakaspasa ukaru uñtata.

Jaya markaru saraña ch’amjasiri ukampi yanapxat’asiña irnaqawisa utjarakiwa. Yaqhipa urasaxa saratawa manq’asiñanaka yapxatasiñataki, qulqimpi irxat’asiñatakisa, isinaka alasiñatakisa, yänakampi alasiñampisa utjaraki ukhama. Yaqhipa urasaxa yatichiriwa sarapxi qulqi irst’asiñataki. Uka saranakasti sapa familiatjamarakiwa, urasaxa wawanakasa jayana qamapxi, uñt’atanakasa achikt’asipxi ukanakampi ch’amañchatawa.

Taqi ukanaka juk’ampi yatiñatakisti ullarkipt’asmawa pankanaka jikxatasina ukhamaraki PDF qillqatanakasa utji ukanaka ullart’asinsa.