
IRNAQAWINAKA
Tukuyata irnaqawinaka
1. Aymara Jayllt’awi, Concierto satakisa uka. Sutipasti satawayiwa: “Achachilanakana qamawipa tuqita, Awatiñas Barcelona markana” sata, julio-juyphi pharsiona khaya 2006 marana.
Aymara markana yatiñanakapa ukhamaraki jayllt’awinaka unacht’ayañampiwa MarchaqMarka tantachawixa mä concierto wakt’ayatayna Barcelona markana Awatiñas sata tamampi mayacht’asisa. Awatiñas sata tamasti niya 30 jilpacha maranakarakiwa irnaqi kunatixa aymara jayllt’awiki ukanaka europa markana yaqha jaya markanakansa uñt’añapataki sarnaqapxi. Uka mathapiwirusti niya 500 markachirinakarakiwa sarawayapxatayna paypacha uruna, tukuyatarusti sinti kusisipxatayna kunapachatixa janiwa kunapachasa ukhama utjirikataynati sasina. Pachpa wakt’ayawinsti jikxatasirakitaynawa pä waynuchu “Dúo Negro y Blanco” sata sutini yunta, jupanakasti jayllt’apxarakixa Bolivia jach’a markanakana jayllawipa. Qhipa maranakasti, uka panini waynuchunakasti wasitatarakiwa Barcelona markana jayllt’apxi.
Uka uñacht’awi tuqirusti yanapt’asirakitaynawa pachpa Institut de Cultura de la Generalitat de Catalunya sata irnaqawita ukhamaraki Diputació de Barcelona ukatsa, utjarakitaynawa yanapt’asiwi yaqha tantachawinakatsa, thuqhuri tamatsa (Sayari urus, otavalos uksankirinakasa) ukhamaraki Fedelatina ukatsa, Latinoamérica tantachawinakatsa ukhama.
2. Aulas de informática sata yanapt’awinaka yatiqaña utanakana.
MachaqMarkasti yanapt’asirakitaynawa: Colegio Técnico y Humanístico “José Carrasco” Jesús de Machaqa municipiona ukhamaraki Colegio “1ro. de Mayo” Comunidad Qhanapata sata San Andrés de Machaqa municipionsa ucht’asina 10 ukhamaraki 8 computadoras sata yänakampi. Uka pä laboratorios de informática ukampisti lup’itarakitaynawa kunjamatsa yatiqiri waynuchunaka tawaqunakasa ukhamaraki pachpa aylluna markachirinakasa yatxatapxaspa sasina kunkimpi. Ukatxa satarakitaynawa yatichirinakasa yanapt’apxaspa uka yatiqawinakaruxa sasinsa.
Uka kasta ucht’awixa qalltastaspa, taqi yatiqaña utanakansa utjaspa uka kasta wakt’ayata juk’ampi wawanaka yatiqañapataki, ukatpï sata Colegio “José Carrasco” Jesús de Machaqa tuqina ukhamaraki, Colegio “1ro. De Mayo” San Andrés de Machaqa tuqinsa, ukanakasti qalltapxiwa kunjamasa Machaqa markanakanxa ut’ayasiñapaspa uka tuqiru saraña.
3. Panka ullart’aña ut’ayawi “Juan Salvador Gaviota” sutini"
Uka irnaqawisti qalltasiwayarakitaynawa kunapachatixa pä jilatanaka saratyna Jesús de Machaqaru MachaqMarka tantachawi uñt’asina. Uka sarawimpisti chamañchasitaynawa ullaña uta ut’ayañani amta, ukampi yanapt’asiña yatiqaña tuqina sasina. Uka pacharakiwa pachpa waynuchunakaxa churapxatayna walja pankanaka, yaqhipanisti alasitaynaka La Paz jach’a markana, yaqhipasti Barcelona markata apataraki. Uka amtawisti jikxatasip¨ Colegio “José Carrasco” Kalla Baja sata markana (Bolivia).
Uka irnaqawixa qalltawatawa ukampisa satarawiwa MachaqMarka tantachawinsa juk’ampi ch’amañchaña. Ukatwa sataski jilanaka ukhamaraki kullakanakatixa yanapt’asiña munapxaspa ukaxa pachpa MachaqMarka tantachawirusa sasispa ukata ullaña utaru apayxañataki. Askiwayiwa alaña pankanaka pachpa Bolivia markana, chanipasa askiski ukatxa apnaqañasa ch’amaraki Barcelonata Boliviaru markakamaxa, ukampisa yanapt’asitarakispawa juk’ampi qillqirinaka pankaru tukuyapxaspa ukanakasa alasitäspa sasinsa.
Amuyt’atarakiwa munasitapa wayna tawaqunaka, khitinakatixa pankatuqinakata yatipki ukanakaru, jupanakasti yanapt’asipxaspa sumpacha ut’ayañataki, ukampisti inasa Machaqa Markpacharu janapt’atachispa sasasa lup’itarakiwa.
4. Utjawayiwa kimsa pintata yänaka uñacht’awinaka kunatixa Mariano Alique sata jilatana lurata pinturampi Qurpa markana. Uka unañchawinakasti apasiwayiwa pachpa Kataluña markana, kimsa chaqana 2000ta 2004marakama, niya taqpacha uka pintura sata yänakasti aljasiwayarakiwa Marianuna amtanakaparu yanapt’añataki.
5. Uñacht’añampi ukhamaraki aljañampi PepeH, José Fernández de Henestrosa desde su altiplano exterior e interior, sata panka qilqata jilata Xavier Albó, S. J. Uka pankasti waljaninakarakiwa ullart’apxi, ukampisti uñt’apxarakipï kunatixa Padre Pepena sarnaqawipxatsa ukhamaraki pachpa Machaqa markatsa.
Amtata Irnaqawinaka
6. “Centro Artesanal Wiñay Jatha”, Yanapt’aña amtata warmina tantachawinakaparu ukhamariwo lurawinakaparusa Jesus de Machaqa markana.
Uka Centro Artesanal sata, amuyt’ata ukhamaraki wakta’atyata pachpa Wiñay Jathankiri tantachawita yanapt’asiñataki qulqichasiña tuqimpi ukhamaraki yatinaka jan chaqhayañataki kunkimpisa. Uka Centro Artesanal saña muniwa ut’ayaña mä jacha uta, ukana yatiqañataki, amuykipañataki ukhamaraki wakt’ayañataki lurawinaka aljasiña amtampisa.
Uka ut’ayawimpixa yanapt’asitarakispawa kunatixa circuito turístico sata amuya parlasitaski jaypachmaranaka. Ukhama amuya jikikipasinsti pachpa Wiñaya Jatha qutuchatarusa yanapt’asitaspa ukhamaraki pachpa Jesús de Machaqa markarusa yanapt’asitarakispawa.
Uka uta ut’ayañani amuyasti taqi phuqhata yänakaniniwa: Yatiqaña, amuyaña ukhamaraki luraña sata uta, ukatxa tiñiña pachpa markata apthapita qullanakampi wakt’ayata utasa utjaspa satäski, ukhamaraki p’iqinchaña, jakhunaka apnaqañatakisa utjarakispa, phuqhataspa satawa amtaxa. Mä uta yatiqañataki, yatxatañataki, amuykipañataki ukhamaraki aljasiña yänakasa luraña sata kunkimpi.
Jichhasti thaqhataskiwa chaninaka uka uta jikikipañataki, arxayatawa pachpa gobierno local tuqinakaru ukatxa jaya markanakarusa satarakiwa (Ayuntamiento de Barcelona). MachaqMarkasa tantachawisa yanapt’asispta sata.
7. Wawanakana yatiqañanakapataki Software sata amta
Wawanakana yatiqañanakapataki software sata amuyaru yanapt’aña amuyasti apthapiwa kunatixa aymara kullakanaka ukhamaraki jilanakasa qutucht’asisina irnaqaxa qalltawayapxatayna La Paz markana. Uka yänakansti utjaniwa siwsawinaka tuqita pachapa ayllunakata apthapita, ukhamaraki anataña yatiqawinakasa wawanakana jiltañanakapataki, kunatixa sataski sistemas y metodologías ukanakaxa yaqhamarkanakana sarawipata, lurawipatsa apsutaraki, juk’ampisa inglés aruta ukhama.
Aka amta phuqhañatakixa munasiwa kimsa computadoras segunda mano qillqañataki, amuyanaka wakt’ayañataki ukhamaraki yaqha yatiñanaksa apthapiñataki, Ukatsti munasirakiwa alaña mä grabador etiquetador de CDs sata sutini yänaka, ukampisti wakt’ayatarakiniwa CDs ucht’añataki kawkhantinxa jani internet sata thakhiru mantañaxa jan utjki ukachaqanakaru.
Aka irnaqawi jikikipañasti janiwa walja qulqinakatakikiti ukatwa jikikipañaxa jani sinti ch’amakaspati, pachpa MachaqMarkawa ukawa makinanaka jikxatañatakixa yanapt’asispa, ukampisa wakisirakiwa lup’ikipaña utjañapataki irnaqirinaka kamisatixa jikthaptawi utjkixa lingüistas, informáticos ukhamaraki educadores sata jilata kullakanakampi sumpacha aka amuyawinaka jikikipañataki.
8. Machaqmarka lurakinakapa, amtanakapa yatiyañataki Barcelona markana
Aka amtawisti wakt’ayatarakiwa yatiñanaka, yatiqatanaka amtawinaksa uñacht’añataki ukhamaraki pachpa aymara markana sarawinakapa uñacht’añatakisa uka kunkimpi. Ukanakasti kimsa amtanakarakiwa:
- Wakt’ayasina mä portal de Internet sata sutini pusi arunakana: Aymara aruna, Catalana aruna, Castellana aruna ukhamaraki Ingles sata arunsa ukhama.
-
- Wakt’ayasina yänaka kunatixa fotografías utjkixa ukanakampisa, qillqatanaksa wat’ayaña kunapachatixa utjkani uñacht’awinaka ukapachanakataki Barcelona markana.
-
- Kunatixa sataki Flash documental video ukampisa.
Uka amtanakampisti satarakipï yanapt’asiña kunatixa markachirinakaxa aka markana aski amuyaniñapataki, yanapt’asiripxañatakisa aymara markampi sasinsa.
Machaq amuyt'anaka
-
Inalmamana aski yänakapa. Néstor Calle Pairumani.
Inalmama jan ukaxa kukamama (Erytroxilum coca), jayani marani ch’uxna quqawa, jichhapachanakaxa yatisiwa niya 4000ni maranitapa. ... -
Wakisiwa yatiyaña lurawinaka Catalunya markana
Wakisiwa yatiyaña taqi lurawinaka ukhamaraki amtawinaka utjki Aymara Markaru Yanapt'iri TAntachawina khaysa Catalunya markana, aruskipt'aña ... -
Nayra Markanakaru jiskt’awi tuqita. Mauricio Díaz Vidaure. CEJIS
Jach’a marka utt’ayañasti Estado sutini, wakisiwa pä tuqita uñakipaña, markachirinaka tuqita ukhamaraki pachpa Estado tuqitsa, ... -
Iwija chaluna. Leandro Quispena qillqata, JAQI ARU
Yapump uywamp jakasirinakan sarnaqawipax kunayman sarawiniwa. Jupanakax yatipxiwa, kunayman manq’anak wakicht’asiña. Ukatwa, kunjamas iwij chalunxat ...





