"Saber que todo lo que nos pasa es lo mejor que nos puede ocurrir”.

“Hacer realidad que vivir estimando a la gente es lo único que vale la pena en la vida”.
 
Pepe H

Yatiyawinaka

07.02.11

Tots x Tots sata irnaqawina ComRadionwa Aymara tuqita aruskipt’amxi

Pasïri 7 uru saraqata anata phaxsina, arust’awayapxi  Julià Villar (vicepresidente de Machaqmarka) ukhamaraki Fernando Ergueta (Amawt'a Uta p’iqiri) jilatanakawa  Barcelona markana aruskipt’awayapxi Radio tuqi.

04.02.11

Sapa juywisa mallku kunturimpi ukhamaraki Mamanimpina aruskipt’awinaka

Pusi phaxsina aruskipt’awinaka: Nayra Abya-Yalana markanakapa. Uka auskipt’asiwinakasti apasiniwa UNESCOna masinakapana irnaqawipana BARCELONA markana, Mallorca thakhina, 207ni..

Mallkunaka, Mallku Taykanaka turkasiwi Jesús de Machaqa markana

07.01.11

Jesús de Machaqa markanwa wasitatampi apasiwayi mallku awkinaka ukhamaraki mallku taykanaka turkawi, ukampisti wasitata jach’añchasiwayi sarawinakasa, jach’a aymara markana. Kunapachatixa 10:30ni urasaxana 1ri saraqata iniru phaxsina,  qalltasiwayi kunatixa tumparasiña jan ukaxa tumpasiña satäki sarawimpi, uka tumpart’asitaruxa qalltasiwayiwa mallku awkinaka ukhamaraki mallku taykanakana turkasiwimpi: 2010ni p’iqirinakaxa jayt’awayxi 2011ni machaqa irpirinakaru ukhama. Ukanwa machaqa irpirinakaxa katuqawayapxi iwxanaka ukhamaraki yänaksa.

Kunapachatixa Jach’a Mallku 2010ni arust’awaykana ukanxa, sawayiwa kunatixa wali ch’amañchasitayna Jesús de Machaqa Marka “Autonomía” ukaru tukuyxañataki, uka kamachinakampi, jiwaspachpa sarayasxañataki lurawinakasampi ukhamaraki sarawinakasampisa, kamisatixa Constitución Política utjki Estado Plurinacional de Bolivia markasana ukarjama.  Ukatxa jallallt’awayarakiwa machaqa 2011ni irpirinakaru, kunatixa aka maranwa jikikipañasaniwa “autonomía” sata kamachinaka. Uka arunaka tukuyarusti jayt’awayxarakiwa Jach’a Mallkuna yänakapa kunatixa ukampiwa irpxaruñapa jach’a mallkjama, ukampirakiwa uñt’atátan Aymara Jach’a Markjama: Jach’a Wara, Qulqi-quri Chakäna, K’uk’u jan ukaxa sataraki Suriyawu, utjawayarakiwa iwxt’anakasa, jallallt’awinakasa ukhama. Jach’a Mallkusti p’iqinchatarakiniwa jilata Leonardo Chauca Chauca, Jach’a Mallkjama Machaqa Markana, ukatsti kullaka  Francisca Laura de Chauca Jach’a Mallku Taykjama, jupanakasti  Ayllu Titik’ana Tukari, Jesús de Machaqa uksatapxiwa.

Machaqa Jach’a Mallkuna qallta arunakapansti sarakiwa, “jallallt’apxmawa sasina” kunatixa markachirinakasa juparu chijllawayapxi ukata, ukatsti saskakiwa “taqiniwa yanaptasiñani” sasina, “taqiniwa ch’amachasiñani jikikipañataki kuna amtanakatixa utjki Machaqa markasana” sasinsa sawayi. Ukxarusti, taqiniwa sarawayapxi templo histórico de Jesús de Machaqa ukaru qallta misa ist’añataki, ukañkamasti, mara tukt’ayirinakasti jallt’awinakampi ukhamaraki aruntawinakampisa jach’añchatawayiwa askina irnaqawayapxi  2010ni marana ukata.

Jichha 2011ni maransti sinti amtataniwa kunatixa  Jesús de Machaca markaxa jikikipañapaniwa  “Estatuto Marka de Jesus de Machaqa” uka kamachi, ukampisti utt’asirakiniwa machaqa municipio ukhamaraki pachpa Kawiltu jach’a tantachawisa uñt’ataxarakiniwa jach’a p’iqi Jesús de Machaqa Markana, Bolivia markasansa ukhama.


29.10.10

Jesús de Machaca ukhamaraki Ministerio de Autonomía irpirinaka jikthaptawixa amtawayiwa jank”achtaña Estatutos Autonómicos qilqa jikikipañataki

21.10.10

Uka 12ni uru sata phaxsinsti, phuqhasiwa 518ni maranaka ch’axwawi markanakasata sayt’asiñataki. Uka phaxsirakiwa uñjtha siwa, kunjamatixa First Nations (naciones originarias) tantachawi utjawayki  Yukón sata suyu, Kanadä jach’a markana.

18.10.10

Kamisatixa sapa mara 21ni uru junio juyphi phaxsina, Qhunqhu Wankani sata ayllu Jesús de Machaqa markana, wasitatampi Tata Intiru katuqawixa utjawayi, Willka Kuti sutimpisa uñt’ataraki. Machaqa marawa purini.

14.10.10

Jesús de Machaca markanxa thayaxa sintiwa thayt'ani, inasa uka thayaxa autonomía sata markaru puriñatakichi, jaya maranaka suyata.

14.10.10

Kamisatixa Resolución No.01/2010ni amtaru purita, Jach’a Magno Cabildo  Marka de Ayllus y Comunidades Originarias de Jesús de Machaqa tantachawina puritayna pasiri 22 lamayu qallata phaxsina 2010ni marana, sipï municipio irpiri chhijllata jilata kullakanakaxa irnaqaniwa kunapachatixa Marka Autónoma qallatani ukhakamaki, ukkhatxa sarayataxaniwa Estatuto Autonómico sata kamachinakampi.

07.07.10
Mä tama yatxatirinakawa yatiyawayapxi phutunakampi  "sinti jaya marani jaqi takt’a muntpachana" niyapini  10 ukhamaraki 15 waranqana waranqani marani (10 a 15 millones de años), jikxatata Titicaca quta jak’ana taypi sata phaxsina khaya  2007ni marana.