"Saber que todo lo que nos pasa es lo mejor que nos puede ocurrir”.

“Hacer realidad que vivir estimando a la gente es lo único que vale la pena en la vida”.
 
Pepe H

MALLKU KUNTURIMPI UKHAMARAKI MAMANIMPINA ARUSKIPT’AWINAKA

04.02.11

Sapa juywisa mallku kunturimpi ukhamaraki Mamanimpina aruskipt’awinaka

Pusi phaxsina aruskipt’awinaka: Nayra Abya-Yalana markanakapa. Uka auskipt’asiwinakasti apasiniwa UNESCOna masinakapana irnaqawipana BARCELONA markana, Mallorca thakhina, 207ni..

1ri. Jaya mara sarawinaka

Abya Yala nayra markachirinakasti jakasisipkakiwa pachpa markanakapana. Uraqinakapatxa ch’axwasipkakiwa kunapachatixa ispañulanakaxa mantanipxatayna ukat pacha. Uka markanakasti ch’amañchasipkakiwa nayra sarawinakapa jani chhaqhayasa.

SACHA ROSERO, Qhichwa jilata Otavalo (Ecuador) tuqita, Jupasti p’iqichiriwa Runa  Pacha-Cooperación sata tantachawi ukatsti ch’amañchiriwa markanakapana sarawinakapa Ispaña markana niya 10 maranaka

Kimsa uru saraqata anata phaxsina 2011ni


2ri. Qullasiña tuqita, Pachamama ch’amapa

Yatiwinaka, lup’iwinaka, uyawsawinaka, qullasiwinakasa sapa pachawa jiwasana saxnaqawisampi chikaskiwa. Uka sarawinaka suma yatiñatakisti wakisiwa amuyasasa, chuymasasa jist’aratañapawa suma ist’añataki ukatwa jiwaspachpa jikxatañasa pachpa sarawinakapata.

JULI RUBIA, Amuyt’iri, yachak (xaman) catalán uraqina yuriri, Otavalo (Ecuador) markana uñt’ata irpirjama.

Tunka uru saraqata anata phaxsina 2011ni


3ri. Abya Yalana Arunakapa ukhamaraki qilqawinakapxata.

Walja markana arunakapawa chhaqhaña munaski aka qhipa maranakana. Janitixa kunsa luratakanixa 200ni arunakawa chhaqxaspa jutiri maranakana sapxiwa. Khaya 1993ni marana ut’ayapxatayna mä Programa de Lenguas y Literaturas Indígenas sata sutini uka arunaka k’achañchañataki ukhamaraki pachpa markachirinakaparusa yanapt’añataki.

NÉSTOR CALLE PAIRUMANI, yatqatiri aymara jilata. Comunidad Ancestral de la Herencia Milenaria sata tantachawina yanapt’iri ukhamaraki Machaqmakra, Asociación de Solidaridad con la Cultura Aymara sata tantachawina p’iqt’iri Barcelona markana.

17ni saraqata anata phaxsina 2011ni


4ri. Inkanakana sarawipxata jichha urunakataki

Inkanakasti markana p’iqipataynawa. Kunapachatixa XIVni  uka pachasti, Inkana apnaqata markaxa Qhusqhu (Cuzco) markaruwa puripxatayna ukatsti qullunakarusa markachapxatayna. Uka asikina sarnaqawipasti tukusxarakitaynawa kunapachatixa ispañilanakaxa purinitay khaya 1532ni marana Francisco Pizarrona p’iqichata. Yatisiwa kunatixa 14ni waranqana waraqanakapawa markachirinakawa inkana irpharutatayna.

AMILCAR VARGAS, p’iqichiri Arte Escénico Andino Inca sata tantachawi.

24ni uru anata phaxsina, 2011ni marana


5ri. Abya Yala markxata: nayra ukhamaraki jiccha saranakapa.

Amuykipt’awi Abya Yala markachirinakxata jichha urunakana, sarawinakapata, amuyt’awinakapata ukhamaraki jutiri urunakxatsa uka markanakataki.

AMARUK KAIZAPANTA, Qhichwa jilata salasaka markata; qilqiri, chapart’iri, jayllt’iri, sarawinakaru yanapt’iri ukhamaraki  p’iqichiri cine ukhamaraki televisión uka tuqitsa España markana.

Kimsa uru saraqata achuqa phaxsina 2011ni marana


6ri. Phunchawi, jayllawi ukhamaraki säwinaka Qullana Amazonas markata

Markachirinakaxa willka tatampi ukhamaraki phaxsi mamampiwa sarnaqasipxi. Uka sarnaqasiwisti uñacht’ayiwa mayakitapa, ukhama sarnaqawinwa utji jayllt’awinaka ukhamaraki phunchawinakasa.

Mª ANTONIETA ÁLVAREZ, aymara kullaka Bolívia markana yuriri. Kallawayanakana allchhipa. Kullakasti arust’arakiniwa kunjamasa Pachamamampixa mayaki sarata uka tuqinakata.

Tunka urunaka saraqata achuqa phaxsina 2011ni marana


7ri. Kunapachasa jiwaspachpa chhaqsna

Abya Yala markanakanxa utjiwa yatinaka: munasiña ukhamaraki jach’añchaña markachirinakana sarayata. Nayrapachatpachawa uka saraqwinakaxa p’iqiñchatatayna kullaka ukhamaraki jilata  amawt’anakampi, yatirinakampi, taqi iyawsiri markanakampi.

AMARUK KAIZAPANTA, Qhichwa jilata salasaka markata; qilqiri, chapart’iri, jayllt’iri, sarawinakaru yanapt’iri ukhamaraki  p’iqichiri cine ukhamaraki televisión uka tuqitsa España markana.

17ni uru saraqata achu phaxsina 2011ni marana


8. Jaqikañkana: Jaqiru tukuña saranakata Abya Yala markana

Jaqïñasti, janiwa sapañäkiti, ayllunwa ukhamaraki pachamamanwa, taqi pachanakampiwa jaqïtan. Jaqixa, illanakampi, ispallanakampi, wak’anakampi, achachilanakampi ukhamaraki awichanakampiwa jaqïtan. Aka kasta sarnaqawiwa askiru irpistani.

NÉSTOR CALLE PAIRUMANI, yatqatiri aymara jilata. Comunidad Ancestral de la Herencia Milenaria sata tantachawina yanapt’iri ukhamaraki Machaqmakra, Asociación de Solidaridad con la Cultura Aymara sata tantachawina p’iqt’iri Barcelona markana.

24ni uru saraqata achu phaxsina 2011ni marana