
La Lucha por el Poder Comunal: Jesús de Machaqa, la Marka rebelde
TICONA ALEJO, Esteban, ALBÓ CORRONS, Xavier (1997).
La Paz, editorial CEDOIN y CIPCA Cuadernos de Investigación, colección Nro. 3, 408 páginas.
"El trabajo constituye un rico y novedoso estudio del proceso histórico de la región de Jesús de Machaqa, en el altiplano paceño, mediante dos cortes históricos: el proceso de organización y movilización vivido entre 1919 y 1923 (en cuyo marco se ubica la rebelión de Jesús de Machaqa en 1921), y el más reciente proceso de retoma de la identidad colectiva de Marka (o federación de ayllus), vivido en las últimas décadas".
Ukhama arsutayna kullaka Silvia rivera Cusicanqui kunapachatixa uñakipatayna machaqa panka La Lucha por el Poder Comunal, tercer volumen de la serie Jesús de Machaqa: la Marka Rebelde qillqata. Ukhamapï chiqasa, kunapachatixa wakiyasiskana Municipio de Jesús de Machaqa ut’ayañataki, ukampisti, wasitata “jiwaspachpa markasa nayraru sarxaruyañataki kunkimpi”, jaya maranakawa irnaqasiwayi ukhamaraki unxtawinakasa utjawayi kunatixa jichhuruna ut’ataxi Marka de Ayllus y Comunidades Originarias de Jesús de Machaqa (MACOJMA) sata sutini; Uka tantachawimpixa jan mayampitakiwa chhaqhayata kunatixa uñstayapkana "sindicalistas" amuyanaka khäya 1952 maratpacha qutuchawinakasa t’unjañataki uka amyawinaka.
Aka chilqtampixa jisnati chiqpachawa ut’ayasisktan aka marckasa sasinxa, sasawa jiskt’asina mayni litasaca kunapachatixa qalltaskana tramite lurañanakampi uka pachaxa. Ukata tunka mara qhipatsti Machaqa markasaxa qalltawayiwa irnaqaña taqpacha nayra ayllunakapampi, kunatixa tunka payani ayllukana ukanakampi, jichha pachanxa juk’ampinixtanwa pä tunkasta juk’ampi ayllunakaxiwa niya kimsa qalqu tunka comunidades originarias ukanakampi kuna.
Machaq amuyt'anaka
-
Inalmamana aski yänakapa. Néstor Calle Pairumani.
Inalmama jan ukaxa kukamama (Erytroxilum coca), jayani marani ch’uxna quqawa, jichhapachanakaxa yatisiwa niya 4000ni maranitapa. ... -
Wakisiwa yatiyaña lurawinaka Catalunya markana
Wakisiwa yatiyaña taqi lurawinaka ukhamaraki amtawinaka utjki Aymara Markaru Yanapt'iri TAntachawina khaysa Catalunya markana, aruskipt'aña ... -
Nayra Markanakaru jiskt’awi tuqita. Mauricio Díaz Vidaure. CEJIS
Jach’a marka utt’ayañasti Estado sutini, wakisiwa pä tuqita uñakipaña, markachirinaka tuqita ukhamaraki pachpa Estado tuqitsa, ... -
Iwija chaluna. Leandro Quispena qillqata, JAQI ARU
Yapump uywamp jakasirinakan sarnaqawipax kunayman sarawiniwa. Jupanakax yatipxiwa, kunayman manq’anak wakicht’asiña. Ukatwa, kunjamas iwij chalunxat ...





